درسنامه آموزشی فارسی (3) کلاس دوازدهم

نان را از من بگیر، اگر می‌خواهی،
هوا را از من بگیر، امّا
خنده‌ات را نه.

قلمرو ادبی: نان، مجاز از خوردنی، نماد روزی / هوا، مجاز از تنفس نماد زندگی / نان و هوا: مجاز از نیازهای مادی و ضروری و اغراق / از من بگیر: واژه‌آرایی، اغراق / خنده: نماد عشق، شادمانی / واج‌آرایی
قلمرو فکری: پیام: زندگی بدون عشق معنایی ندارد

گل سرخ را از من مگیر
سوسنی را که می‌کاری...
از پس نبردی سخت باز می‌گردم
با چشمانی خسته
که دنیا را دیده است
بی‌هیچ دگرگونی،

قلمرو زبانی: پس نبردی: ترکیب اضافی / نبردی سخت: ترکیب وصفی / بی‌هیچ دگرگونی، ترکیب وصفی
قلمرو ادبی: گل سرخ: نماد عشق / گل سوسن: نماد عشق / گل سرخ و سوسن: تناسب و هر دو استعاره از خنده معشوق نبرد: استعاره از مشکلات / چشمان: مجاز از وجود / با چشمانی خسته: کنایه از رنج کشیده و تشخیص / چشم: مجاز از وجود / که دنیا را دیده است: کنایه از با تجربه
قلمرو فکری: تمام ظاهر و باطن دنیا را دیده است (که بی‌ارزش هستند)

امّا خنده‌ات که رها می‌شود
و پرواز کنان در آسمان مرا می‌جوید
تمامی درهای زندگی را
به رویم می‌گشاید.

قلمرو ادبی: خنده‌ات پرواز کنان: استعاره (خنده استعاره از پرنده) / خنده‌ات می‌جوید: تشخیص / درهای زندگی: استعاره / درهای زندگی را به رویم می‌گشاید: کنایه از امید و زندگی می‌دهد رها شدن خنده و پرواز کردن خنده و جستن به وسیله خنده: استعاره (تشخیص)
قلمرو فکری: خنده‌ات در آسمان‌ها به دنبال من هست (من موجودی آسمانی هستم)

عشق من، خندهٔ تو
در تاریک‌ترین لحظه‌ها می‌شکفد
و اگر دیدی، به ناگاه
خون من بر سنگ فرش خیابان جاری‌ست،
بخند؛ زیرا خندهٔ تو
برای دستان من،
شمشیری است آخته.

قلمرو ادبی: تاریک‌ترین لحظه‌ها: نماد فضای ناامیدی و خستگی / استعاره: خنده استعاره از گل (خنده تو مانند گلی می‌شکفد.) / خون من بر سنگ فرش خیابان جاری است: کنایه از زخمی شدن یا جان سپردن / شمشیر: نماد مبارزه /تشبیه: خندهٔ تو برای من مانند شمشیری است که من با آن بر دشواری‌ها غلبه می‌کنم.
قلمرو فکری: خون من بر سنگ فرش خیابان جاری است: اگر دیدی مرگ من فرا رسیده است خندهٔ تو برای دستان من شمشیری است آخته / پیام: نیروبخشی عشق

خندهٔ تو، در پاییز
در کنارهٔ دریا
موج کف آلوده‌اش را
باید بر فرازد
و در بهاران، عشق من!
خنده‌ات را می‌خواهم
چون گلی که در انتظارش بودم،
گل آبی، گل سرخِ کشورم که مرا می‌خواند.

قلمرو زبانی: بر افراختن: بلند کردن / بهاران: هنگام بهار، «ان» زمان، به معنی هنگام / می‌خواند: صدا می‌زند / تکرار / گل آبی و گل سرخ، اشاره دارد به پرچم کشور شیلی که از دو نوار قرمز و آبی شکل گرفته و نوار سفید دیگری بر بالای آن دو است. رنگ آبی نماد آسمان و اقیانوس آرام است و رنگ قرمز نماد خون‌های ریخته شده برای استقلال کشور. شاعر خود در پی گل سرخ است و آنگاه مطلوب خود را با مطلوب کشورش که در پرچم آن آمده، در می‌آمیزد تا بگوید من و کشورم در پی یک مطلوبیم / بهار، منتظر گل است، چون با آن معنا پیدا می‌کند؛ من نیز به هنگام بهار منتظر شکوفاییِ خندهٔ تو هستم، خندهٔ تو که در پرچم کشورم با دو گل آبی و سرخ (دو نوار آبی و سرخ) نقش بسته است (وجود من با کشورم معنا می‌یابد.)
قلمرو ادبی: استعاره: خنده استعاره از دریا خندهٔ تو مانند دریا موج کف آلود دارد / خنده تو .... بر فرازد: تشخیص / تناسب: کناره، دریا، موج، کف / پاییز: نماد ناامیدی / دریا: نماد امید / گل آبی، گل سرخ: جان‌بخشی (مرا می‌خواند) / گل آبی، گل سرخ: استعاره از پرچم / گل آبی و گل سرخ: نماد عشق و وطن (رنگ پرچم شیلی)
قلمرو فکری (پیام): جنبش و قدرت خنده معشوق / خنده تو مانند پرچم کشورم است که مرا صدا می‌زند.

بخند بر شب
بر روز، بر ماه،
بخند بر پیچاپیچِ خیابان‌های جزیره،
امّا آنگاه که چشم می‌گشایم و می بندم،
آنگاه که پاهایم می‌روند و باز می‌گردند،

قلمرو زبانی: پیچاپیچ: راه پیچ پیچ / پیچاپیچِ خیابان‌های جزیره: جزیره مضاف الیه مضاف الیه
قلمرو ادبی: بر شب، بر ماه، بر روز: مجاز به معنی همیشه و همه کس / تکرار: «بر» / تناسب: شب، روز، ماه (بر همهٔ پدیده‌ها) تضاد: می‌گشایم و می‌بندم / تضاد: می‌روند و باز می‌گردند.

نان را، هوا را،
روشنی را، بهار را،
از من بگیر
امّا خنده‌ات را هرگز
تا چشم از دنیا نبندم.

قلمرو ادبی: نان، هوا: نماد زندگی مادی / روشنی و بهار: نماد زندگی معنوی
قلمرو فکری: نان، هوا، روشنی، بهار: عناصر حیات هستند. شاعر این عناصر را در برابر «خنده» قرار می‌دهد تا بگوید که حیات بی‌خنده (عشق) معنایی ندارد؛ گو اینکه بی‌آنها می‌توان زیست اما بی‌عشق نمی‌توان.

هوا را از من بگیر، خنده‌ات را نه! پابلو نرودا